کاربران آنلاین : 3920

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد این مثل در مورد کسی به کار می‌رود که از مال دیگران می‌بخشد.

زمینه پیدایش

داستان ضرب المثل شدن "از کیسه خلیفه بخشیدن"

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک بن صالح از امرا و بزرگان خاندان بنی عباس بود و روزگاری دراز در این دنیا بزیست و دوران خلـافت‌ هادی، ‌هارون الرشید و امین را درک کرد. مردی فاضل و دانشمند و پرهیزگار و در فن خطابت افصح زمان بود. چشمانی نافذ و رفتاری متین و موقر داشت؛ به قسمی‌ که مهابت و صلـابتش تمام رجال دارالخلـافه و حتی خلیفه وقت را تحت تاثیر قرار می‌داد. به علـاوه چون از معمرین خاندان بنی عباس بود، خلفای وقت در او به دیده احترام می‌نگریستند.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک به سال 169 هجری به فرمان‌هادی خلیفه وقت، حکومت و امارت موصل را داشت. ولی پس از دو سال یعنی در زمان خلـافت ‌هارون الرشید، بر اثر سعایت ساعیان از حکومت برکنار و در بغداد منزوی و خانه نشین شد. چون دستی گشاده داشت پس از چندی مقروض گردید. ارباب قدرت و توانگران بغداد افتخار می‌کردند که عبدالملک از آنان چیزی بخواهد، ولی عزت نفس و استغنای طبع عبدالملک مانع از آن بود از هر مقامی ‌استمداد و طلب مال کند.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک از طرف دیگر چون از طبع بلند و جود و سخای ابوالفضل جعفر بن یحیی بن خالد برمکی معروف به جعفر برمکی وزیر مقتدر‌هارون الرشید آگاهی داشت و به علـاوه می‌دانست که جعفر مردی فصیح و بلیغ و دانشمند است و قدر فضلـا را بهتر می‌داند و مقدم آنان را گرامیتر می‌شمارد؛ پس نیمه شبی که بغداد و بغدادیان در خواب و خاموشی بودند، با چهره و روی بسته و ناشناس راه خانه جعفر را در پیش گرفت و اجازه دخول خواست.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک اتفاقا در آن شب جعفر برمکی با جمعی از خواص و محارم من جمله شاعر و موسیقی دان بی نظیر زمان، اسحق موصلی بزم شرابی ترتیب داده بود، و با حضور مغنیان و مطربان شب زنده داری می‌کرد. در این اثنا پیشخدمت مخصوص، سر در گوش جعفر کرد و گفت: عبدالملک بر در سرای است و اجازه حضور می‌طلبد. از قضا جعفر برمکی دوست صمیمی ‌و محرمی‌ به نام عبدالملک داشت که غالب اوقات فراغت را در مصاحبتش می‌گذرانید.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک در این موقع به گمان آنکه این همان عبدالملک است نه عبدالملک صالح، فرمان داد او را داخل کنند. عبدالملک صالح بی گمان وارد شد و جعفر برمکی چون آن پیرمرد متقی و دانشمند را در مقابل دید به اشتباه خود پی برده چنان منقلب شد و از جای خویش جستن کرد که میگساران، جام باده بریختند و گلعذاران، پشت پرده گریختند، دست از چنگ و رباب برداشتند و رامشگران پا به فرار گذاشتند. جعفر خواست دستور دهد بساط شراب را از نظر عبدالملک پنهان دارند؛ ولی دیگر دیر شده کار از کار گذشته بود. حیران و سراسیمه بر سرپای ایستاد و زبانش بند آمد. نمیدانست چه بگوید و چگونه عذر تقصیر بخواهد.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک چون پریشانحالی جعفر بدید، بسائقه آزاد مردی و بزرگواری که خوی و منش نیکمردان عالم است، با خوشرویی در کنار بزم نشست و فرمان داد مغنیان بنوازند و ساقیان لعل فام، جام شراب در گردش آورند. جعفر چون آنهمه بزرگمردی از عبدالملک صالح دید بیش از پیش خجل و شرمنده گردیده، پس از ساعتی اشاره کرد بساط شراب را برچیدند و حضار مجلس (بجز اسحق موصلی) همه را مرخص کرد. آنگاه بر دست و پای عبدالملک بوسه زده عرض کرد: از اینکه بر من منت نهادی و بزرگواری فرمودی بی نهایت شرمنده و سپاسگزارم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک اکنون در اختیار تو هستم و هر چه بفرمایی به جان خریدارم. عبدالملک پس از تمهید مقدمه ای گفت: ای ابوالفضل، می‌دانی که سالهاست مورد بی مهری خلیفه واقع شده، خانه نشین شده ام. چون از مال و منال دنیا چیزی نیندوخته بودم، لذا اکنون محتاج و مقرض گردیده ام. اصالت خانوادگی و عزت نفس اجازه نداد به خانه دیگران روی آورم و از رجال و توانگران بغداد، که روزگاری به من محتاج بوده اند، استمداد کنم. ولی طبع بلند و خوی بزرگ منشی و بخشندگی تو که صرفا اختصاص به ایرانیان پاک سرشت دارد مرا وادار کرد که پیش تو آیم و راز دل بگویم، چه می‌دانم اگر احیانا نتوانی گره گشایی کنی بی گمان آنچه با تو در میان می‌گذارم سر به مهر مانده، در نزد دیگران بر ملـا نخواهد شد. حقیقت این است که مبلغ ده هزار دینار مقروضم و ممری برای ادای دین ندارم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر بدون تامل جواب داد: قرض تو ادا گردید، دیگر چه می‌خواهی؟

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک صالح گفت: اکنون که به همت و جوانمردی تو قرض من مستهلک گردید، برای ادامه زندگی باید فکری بکنم، زیرا تأمین معاش آبرومندی برای آینده نکرده ام.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر برمکی که طبعی بلند و بخشنده داشت، با گشاده رویی پاسخ داد: «مبلغ ده هزار دینار هم برای ادامه زندگی شرافتمندانه تو تأمین گردید، چه میدانم سفره گشاده داری و خوان کرم بزرگمردان باید مادام العمر گشاده و گسترده باشد. دیگر چه می‌فرمایی؟

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک گفت: هر چه خواستم دادی و دیگر محلی برای انجام تقاضای دیگری نمانده است».

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر با بی صبری جواب داد: نه، امشب مرا به قدری شرمنده کردی که به پاس این گذشت و جوانمردی حاضرم همه چیز را در پیش پای تو نثار کنم. ای عبدالملک، اگر تو بزرگ خاندان بنی عباسی، من هم جعفر برمکی از دوده ایرانیان پاک نژاد هستم. جعفر برای مال و منال دنیوی در پیشگاه نیک مردان ارج و مقداری قایل نیست. می‌دانم که سالها خانه نشین بودی و از بیکاری و گوشه نشینی رنج می‌بری، چنانچه شغل و مقامی‌ هم مورد نظر باشد بخواه تا فرمانش را صادر کنم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک آه سوزناکی کشید و گفت: راستش این است که پیر و سالمند شده ام و واپسین ایام عمر را می‌گذرانم. آرزو دارم اگر خلیفه موافقت فرماید به مدینه منوره بروم و بقیت عمر را در جوار مرقد مطهر حضرت رسول اکرم (ص) به سر برم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر گفت: از فردا والی مدینه هستی تا از این رهگذر نگرانی نداشته باشی.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک سر به زیر افکند و گفت: از همت و جوانمردی تو صمیمانه تشکر می‌کنم و دیگر عرضی ندارم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر دست از وی برنداشت و گفت: از ناصیه تو چنین استنباط می‌کنم که آرزوی دیگری هم داری. محبت و اعتماد خلیفه نسبت به من تا به حدی است که هر چه استدعا کنم بدون شک و تردید مقرون اجابت می‌شود. سفره دل را کاملا باز کن و هر چه در آن است بی پرده در میان بگذار.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک عبدالملک در مقابل آن همه بزرگی و بزرگواری بدوا صلاح ندانست که آخرین آرزویش را بر زبان آورد ولی چون اصرار و پافشاری جعفر را دید سر برداشت و گفت: ای پسر یحیی، خود بهتر می‌دانی که من در حال حاضر بزرگترین فرد خاندان عباسی هستم و پدرم صالح همان کسی است که در ذات السلـاسل (نزدیک مصر) بر مروان آخرین خلیفه اموی غلبه کرد و سرش را نزد سفاح آورد. با این مراتب اگر تقاضایی در زمینه وصلت و پیوند زناشویی از خلیفه امیرالمومنین بکنم، توقعی نابجا و خارج از حدود صلاحیت و شایستگی نکرده ام. آرزوی من این است که چنانچه خلیفه مصلحت بداند، فرزندم صالح را به دامادی سرافراز فرماید. نمی‌دانم در تحقق این خواسته تا چه اندازه موفق خواهی بود.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر برمکی بدون لحظه ای درنگ و تامل جواب داد: از هم اکنون بشارت می‌دهم که خلیفه پسرت را حکومت مصر می‌دهد و دخترش عالیه را نیز به ازدواج وی در می‌آورد.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک دیرزمانی نگذشت که صدای اذان صبح از موذن مسجد مجاور خانه جعفر برمکی به گوش رسید و عبدالملک صالح در حالی که قلبش مالـامال از شادی و سرور بود خانه جعفر را ترک گفت.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک بامدادان جعفر برمکی حسب المعمول به دارالخلـافه رفت و به حضور‌هارون الرشید بار یافت. خلیفه نظری کنجکاوانه به جعفر انداخت و گفت: از ناصیه تو پیداست که در این صبحگاهی خبر مهمی ‌داری.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر گفت: آری امیرالمومنین، شب گذشته عموی بزرگوارت عبدالملک صالح به خانه ام آمد و تا طلیعه صبح با یکدیگر گفتگو داشتیم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون الرشید که نسبت به عبدالملک بی مهر بود با حالت غضب گفت: این پیر سالخورده هنوز از ما دست بردار نیست. قطعا توقع نابجایی داشت، اینطور نیست؟

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر با خونسردی جواب داد: اگر ماجرای دیشب را به عرض برسانم امیرالمومنین خود به گذشت و بزرگواری این مرد شریف و دانشمند که به حق از سلـاله بنی عباس است، اذعان خواهد فرمود. آنگاه داستان بزم شراب و حضور غیر مترقبه عبدالملک و سایر رویدادها را تفصیلن شرح داد. خلیفه آنچنان تحت تأثیر بیانات جعفر قرار گرفت که بی اختیار گفت: از عمویم عبدالملک متقی و پرهیزکار بعید به نظر می‌رسید که تا این اندازه سعه صدر و جوانمردی نشان دهد. جدا از مردانگی و بزرگواری او خوشم آمد و آنچه کینه از وی در دل داشتم یکسره زایل گردید.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر برمکی چون خلیفه را بر سر نشاط دید به سخنانش ادامه داد و گفت که: ضمن مکالمه و گفتگو معلوم شد پیرمرد این اواخر مبلغ قابل توجهی مقروض شده است که دستور دادم قرضهایش را بپردازند.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون الرشید به شوخی گفت: قطعا از کیسه خودت!

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر با لبخند جواب داد: از کیسه خلیفه بخشیدم، چه عبدالملک در واقع عموی خلیفه است و حق نبود از بنده چنین جسارتی سر بزند.‌ هارون الرشید که جعفر برمکی را چون جان شیرین دوست داشت با تقاضایش موافقت کرد. جعفر دوباره سر برداشت و گفت: چون عبدالملک دستی گشاده دارد و مخارج زندگیش زیاد است، مبلغی هم برای تامین آتیه وی حواله کردم.‌ هارون الرشید مجددا به زبان شوخی و مطایبه گفت: این مبلغ را حتما از کیسه شخصی بخشیدی!» جعفر جواب داد: چون از وثوق و اعتماد کامل برخوردار هستم لذا این مبلغ را هم از کیسه خلیفه بخشیدم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون الرشید لبخندی زد و گفت: «این را هم قبول دارم به شرط آنکه دیگر گشاده بازی نکرده باشی!

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر عرض کرد: امیرالمومنین بهتر می‌دانند که عبدالملک مانند آفتاب لب بام است و دیر یا زود افول می‌کند. آرزو داشت که واپسین سالهای عمر را در جوار مرقد مطهر حضرت خیرالمرسلین بگذراند. وجدانم گواهی نداد که این خواهش دل رنجور و شکسته اش را تحقق نبخشم، به همین ملـاحظه فرمان حکومت و ولـایت مدینه را به نام وی صادر کردم که هم اکنون برای توقیع و توشیح حضرت خلیفه حاضر است.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون به خود آمد و گفت: راست گفتی، اتفاقا عبدالملک شایستگی این مقام را دارد و صلاح است حکومت طائف را نیز به آن اضافه کنی.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر انگشت اطاعت بر دیده نهاد پس از قدری تامل عرض کرد: ضمنا از حسن نیت و اعتماد خلیفه نسبت به خود استفاده کرده آخرین آرزویش را نیز وعده قبول دادم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون گفت: با این ترتیب و تمهیدی که شروع کردی قطعاً آخرین آرزویش را هم از کیسه خلیفه بخشیدی؟

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک جعفر برمکی رندانه جواب داد: اتفاقا بخشش در این مورد بخصوص جز از کیسه خلیفه عملی نبود زیرا عبدالملک آرزو دارد فرزندش صالح به افتخار دامادی خلیفه امیرالمومنین نایل آید. من هم با استفاده از اعتماد و بزرگواری خلیفه این وصلت فرخنده را به او تبریک گفتم و حکومت مصر را نیز برای فرزندش، یعنی داماد آینده خلیفه در نظر گرفتم.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک هارون گفت: ای جعفر، تو در نزد من به قدری عزیز و گرامی‌ هستی که آنچه از جانب من تقبل و تعهد کردی همه را یکسره قبول دارم؛ برو از هم اکنون تمشیت کارهای عبدالملک را بده و او را به سوی مدینه گسیل دار.

ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک ضرب المثل از کیسه خلیفه می‌بخشد-ایرناک باری عبارت مثلی "از کیسه خلیفه می‌بخشد" از واقعه تاریخی بالـا ریشه گرفته و معلوم شد خلیفه که از کیسه اش بخشندگی شده‌ هارون الرشید بوده است.

(0 رای)
بازدید : 44 بار

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی