ضرب المثل حرف مرد یکی است در مورد افرادی است که با اینکه نظراتش اشتباه است باز هم با لجاجت روی حرف خود پافشاری می‌کند.

زمینه پیدایش

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک در زمان‌های قدیم مردم می‌گفتند که سن چهل سالگی، سن پختگی در رفتار و کردار و نهایت رشد عقلی، اجتماعی فرد می‌باشد. در آن زمان چهل سالگی آنقدر اهمیت داشت که در بعضی از شهرها با اینکه جشن تولد مرسوم نبود ولی جشن تولد چهل سالگی را برای افراد جشن می‌گرفتند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک یکی از افرادی که خیلی دوست داشت زودتر به سن چهل سالگی برسد تا همه او را به عنوان یک آدم فهمیده و خردمند به حساب آورند ملانصرالدین بود. ملا که می‌دید مردانی که در شهرش به سن چهل سالگی می‌رسند و جشن چهل سالگی می‌گیرند از آن روز به بعد چه ارزش و مقامی در نظر مردم پیدا می‌کنند برای رسیدن به آن روز لحظه شماری می‌کرد. او قصد داشت در چهل سالگی چنان جشنی بگیرد که در ذهن همه‌ی مردم شهر باقی بماند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک تا اینکه ملانصرالدین هم به سن چهل سالگی رسید و در آن روز جشن بزرگی گرفت و همه‌ی مردم شهر را دعوت کرد. مردم که او را می‌شناختند و از شادی و بذله گویی او استفاده کرده بودند، همه در جشن تولد او شرکت کردند و به او تبریک گفتند و هدایای بسیاری برایش آوردند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ملا که فکر این همه محبت و دوستی را از طرف مردم نمی‌کرد خیلی راضی و خوشحال شد و از آن روز به بعد بیشتر مورد احترام و عزت مردم بود، از طرفی ملا خیلی می‌ترسید که اگر از چهل سالگی بگذرد مردم بگویند او پیر شده و مثل آن موقع با او برخورد نکنند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک چندین سال اوضاع به کام ملانصرالدین گذشت. چون هم او به مردم احترام می‌گذاشت و هم مردم با او محترمانه برخورد می‌کردند. ملانصرالدین که اینقدر مورد توجه همگان بود کم کم حسودانی پیدا کرد و یکی از این افراد مردی بود که یک سال قبل از ملانصرالدین جشن چهل سالگی گرفته بود و در مدت این یک سال به شدت مورد توجه مردم بود و تمام مردم برای انجام کارهایشان او را طرف مشورت قرار می‌دادند. ولی از وقتی که ملانصرالدین به این سن رسیده بود دیگر مردم کمترین توجهی به او نمی‌کردند و جایگاه قبلی‌اش را از دست داده بود.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ملانصرالدین مرد خوش خلق و باسواد بود که دلسوزانه به حرف‌های مردم گوش می‌کرد و تا آنجا که می‌توانست مشکلات آنها را برطرف می‌کرد. در صورتی که این مرد در آن دوره خیلی مغرور بود و از روی غرور و تکبر با مردم صحبت می‌کرد و اگر کار مردم احتیاج به نوشتن یا خواندن داشت از آنها پول می‌گرفت. خوب با این اخلاق معلوم است که مردم به سراغ ملانصرالدین می‌رفتند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک یک شب این مرد که قبل از ملا جشن چهل سالگی گرفته بود، در جمع دوستانش از وضع پیش آمده شکایت کرد، و از آنها کمک خواست. دوستانش نشستند تا با هم نقشه‌ای بکشند و شاید بتوانند از محبوبیت ملانصرالدین کمتر کنند، آنها گفتند الان ملانصرالدین چهل و پنج ساله است و کم کم دارد پیر می‌شود. باید در بین مردم برویم و این اصل را به مردم یادآور شویم. شاید مردم کمتر به دیدن او بروند و گروهی به سراغ دوست باسواد آنها بیایند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک تا یک روز که ملانصرالدین در مسجد نشسته بود و به درددل و گلایه‌های مردم گوش می‌کرد تا ببیند چه کمکی به آنها می‌تواند بکند گروهی از دوستان مرد باسواد وارد مسجد شدند و بالای سر ملانصرالدین منتظر ایستادند تا حرف‌های ملا تمام شود و آنها حرفی را در جمع بزنند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک وقتی حرف‌های ملا تمام شد یکی از دوستان آن مرد سلام کرد و رو به مردم حاضر در مسجد گفت: ملانصرالدین دوست دارم همین الان بلند و به صورتی که همه‌ی مردم بشنوند به من بگویی چند سالت است؟ ملانصرالدین سریع حدس زد که این سؤال به چه نیتی پرسیده شده است. لبخندی زد و گفت: معلوم است چهل سال. مرد برگشت نگاهی به ملا کرد و گفت: ملا چرا دروغ می‌گویی؟ مگر شما چند سال پیش جشن چهل سالگی‌تان را نگرفته‌اید و همه‌‌ی مردم شهر را دعوت نکردید؟ ما همه آمدیم شام چهل سالگی شما را خوردیم. حالا چه جوری می‌شود که هنوز چهل ساله باشی؟

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ملانصرالدین با قاطعیت نگاهی به او انداخت و گفت: بله، ده سال دیگر هم از من بپرسی می‌گم، چهل ساله‌ام. مرد گفت: یعنی چه؟ ملانصرالدین گفت: حرف مرد یکی است. همه‌ی حضار خندیدند و از این تیزهوشی و حاضرجوابی ملانصرالدین لذت بردند.


اين ضرب‌المثل‌ها را در گفته‌هايمان فراوان به‌کار مي‌بريم:

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک «حرف مرد يکي است»، «مرد کسي است که اگر سرش برود، حرفش نرود»، «مرد است و قولش» و… در واقع اين ضرب‌المثل‌ها را به‌عنوان واکنشي منطقي و مردم‌پسند در برابر بدقولي و عدم ثبات شخصيت ديگران و زشتي برگشت از حرفي که زده‌ايم يا تصميمي که گرفته‌ايم، استفاده مي‌کنيم. گاهي وقت‌ها نيز از اين ضرب‌المثل‌ها براي تقويت روحي خودمان در اجراي تصميم‌هايمان بهره مي‌بريم زيرا باورمان شده که يک فرد موفق در انجام تصميم‌هايي که گرفته، ثابت مي‌ماند و حرفش دو تا نمي‌شود؛ «مرغ يک پا دارد» حرف مرد هم نبايد ردخور داشته باشد!

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک آورده‌اند که از شخصي پرسيدند:چند سال از عمرت مي‌گذرد؟ گفت: سي‌سال. ده‌سال ديگر هم همين مطلب را از او پرسيدند: باز جواب داد:سي‌سال.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک با تعجب به او گفتند: ده سال پيش سي‌سال داشتي، الان هم سي‌سال داري؟!‍

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک اد:«حرف مرد يکي است!»

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک راست و دروغ بودن اين حکايت بر عهدة ديگران! و به‌قول معروف:«اگر ساخته‌اند، خوب ساخته‌اند و اگر بافته‌اند، خوب بافته‌اند»، اما کاش پيامدهاي ناشي از مطلق‌نگري به ضرب‌المثل مورد اشاره به همين مقدار ختم مي‌شد.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک  

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک دو نکته درباره پيام اين ضرب‌المثل

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک به نظر مي‌رسد ضرب‌المثل مورد اشاره، ضرورت پايبندي به قول و وعده، کارآيي صبر و استقامت، ثبات در تصميم‌گيري و عدم تزلزل شخصيت را در ارتباط‌هاي روزانه گوشزد مي‌کند. شايد بتوان با مقداري خوش‌بيني و قدري مسامحه، اين نکته را قبول کرد ولي دو نکتة اساسي را نمي‌توان در اين زمينه ناگفته رها کرد:

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک 1. در گنجينه ضرب‌المثل‌هاي زبان فارسي، آن‌قدر ضرب‌المثل درباره صبر و استقامت، پايمردي و ثبات شخصيت و ضرورت وفاي به عهد داريم که نيازي نيست تا در اين‌باره به ضرب‌المثل موضوع بحث استناد شود. ضرب‌المثل‌هايي چون: «گر صبر کني ز غوره حلوا سازي»، «صبر کوچک خدا سي‌سال است.» يا «صبر تلخ است و ليکن بر شيرين دارد.» و…

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک 2. مکررا ديده‌ايم کساني به اين ضرب‌المثل استناد مي‌کنند که از مسأله‌اي ناراحت شده و بناي نوعي مقابله با کسي يا حرکتي را دارند؛ مقابله‌اي که در بسياري از مواقع لجاجت، يک‌دندگي و خودپسندي در آن موج مي‌زند، و روشن است که ميان اين دو انگيزه يعني صبر و استقامت و وفاي به عهد، با لجاجت و يکدندگي خيلي فرق است.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک در استقامت و پايداري، شخص براي رسيدن به هدفي مقدس و متعالي، تلاش مي‌کند و از مشکلات نمي‌هراسد، ولي لجاجت و يکدندگي، هرچند در ظاهر همراه با نوعي پايداري و پافشاري است ولي جايي است که شخص براي به کرسي ‌نشاندن و اثبات حرف يا توجيه عملکرد خود اصرار ورزد، که در بيش‌تر اوقات همراه با زير پا نهادن اصول بديهي و موازين اخلاقي است.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک  

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک چند پيامد منفي

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک پيداشدن و تقويت روحية لجاجت، خودپسندي و سماجت براي رسيدن به اهداف از پيامدهاي مطلق‌نگري به اين ضرب‌المثل، استفادة بيش از اندازه از آن، و توسعه دادن دامنة شمول اين ضرب‌المثل است. مگر نه اين که انگيزة مقابلة بسياري از مخالفان رسول خدا را لجاجت آنها رقم مي‌زد. کساني که رسول‌الله را قبل از بعثت، «محمد امين» مي‌گفتند.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک مي‌توان گفت جايي که حرف يا تصميم و قول ما باعث ايجاد حقي براي ديگران شود؛ به‌طوري که عوض کردن حرف و تصميم يا عدم وفاي به تعهد، موجب تضييع حق و حقوق افراد گردد، مي‌توان به اين ضرب‌المثل استناد کرد که «حرف مرد يکي است»، «مرد است و قولش» و از اين نمونه ضرب‌المثل‌ها.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک برعکس اگر در اجراي تصميمي که گرفته‌ايم ـ خصوصا تصميم ها و حرف‌هايي که بر عصبانيت و خشم استوارند ـ تأمل کنيم و اين تأمل و تفکر ما را به اين نتيجه برساند که بر اجراي تصميم و وفاي به قول و اجراي حرفي که زده‌ايم، مفسده‌اي فردي، اجتماعي، يا اعتقادي مترتب است، چه نيکوست از حرف خود برگرديم. حرفمان دو تا شود و به ‌قول و وعده خود وفا نکنيم و مردانه از اجراي تصميمي که قبلا گرفته‌ايم منصرف شويم.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک در گنجينة زبان فارسي، ضرب‌المثل‌هايي که تفکر و دقت‌سنجي در رفتار و هم‌چنين عفو و گذشت را توصيه مي‌کنند، فراوان داريم مانند:«در عفو لذتي است که در انتقام نيست»، «از خر شيطان پياده شو!».

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک «نه از روي بد، بد بود آدمي که از خوي بد، بد شود آدمي» و ضرب‌المثل‌هايي از اين نمونه.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک  

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک شيوه بزرگان

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک افزون بر متون ديني، بهترين سرمشق‌ها درباره ضرورت عفو، دوگانه شدن تصميم و برگشت از حرف اول ـ در موقع مقتضي ـ سيرة امامان معصوم و بزرگان دين است. حکايت زير را بخوانيد:

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک در جنگ احد، مسلمانان شکست خوردند و مشرکان، عموي رسول خدا (حمزه‌بن عبدالمطلب) را به وضعي فجيع مُثله کردند. منظرة دلخراشي بود و براي پيامبر دلخراش‌تر. به همين خاطر رسول خدا تصميم گرفت اگر بر مشرکان پيروز شود، به‌خاطر رفتار بدي که آنان با مسلمانان داشتند و جنايتي که بر حضرت حمزه وارد کرده‌ بودند، آنها را مُثله کند (و بنا به نقلي هفتاد نفر از آنها را مُثله کند) در اين حال آية 126 سوره نحل نازل شد:«و هرگاه خواستيد مجازات کنيد، تنها به مقداري که به شما تعدي شده است، کيفر دهيد و اگر شکيبايي پيشه سازيد، اين کار براي شکيبايان بهتر است.» با نزول اين آيه، پيامبر فرمود:«اصبر، اصبر» خدايا صبر مي‌کنم، خدايا صبر مي‌کنم. حتي رسول خدا توبه «وحشي» را که در قتل حضرت حمزه نقش مستقيم داشت، پذيرفت.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک در زندگي اولياي دين و عالمان برجسته نيز مکررا برمي‌خوريم به مواردي که آنان از حرف خود برگشتند و اين گفته را تأييد کردند که در بسياري مواقع «حرف مرد دو تا هم مي‌شود».

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک  

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک حکايت

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک کم و بيش با نام مرحوم ميرزاي شيرازي آشنا هستيم، عمده شناخت ما از آن بزرگوار به خاطر فتواي تحريم تنباکو در عصر ناصرالدين شاه است. در همان زمان که مرحوم ميرزاي شيرازي در اوج شهرت بود؛ ميان او و مرحوم «حاج ميرزا ابراهيم خويي» در يک مسألة فقهي اختلاف‌نظر پيش آمد، پس از آن که ميرزاي شيرازي در مسألة مورد بحث تجديدنظر کرد و فتواي حاج ميرزا ابراهيم خويي را درست تشخيص داد، از فتواي خود برگشت و اين مطلب را به مرحوم خويي هم خبر داد.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک همان‌طور که گفتيم اين برگشت از فتوا در زماني بود که ميرزاي شيرازي در اوج نفوذ و شهرت بود.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک  

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک مرد کسي است که حرفش دو تا بشود

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک نقل کرده‌اند که يکي از مراجع در برابر ضرب‌المثل مورد اشاره فرمود:«اتفاقا مرد کسي است که حرفش دو تا شود.» منظور آن بزرگوار روشن است. جايي که شخصي به اشتباه خود پي ببرد، حق را به جانب خود نبيند، با گذشت و اغماض از طرف مقابل بتواند جلو فتنه‌اي را سد کند. اگر حق را به طرف مقابل بدهد و از حرف خود بگذرد، نهايت مردانگي را نشان داده، هرچند از حرف خود و از تصميم اوليه عدول کرده است. دو تا شدن حرف و قول در اين موارد عين مردانگي و خردمندي است.

ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک ضرب المثل حرف مرد یکی است-ایرناک کاش کساني که لذت يکدندگي را زير زبان دارند، براي يک بار نيز حلاوت و شيريني پذيرش حرف حق و بازگشت از اشتباهات خود را مي‌چشيدند و شيريني عفو و «دو تا شدن حرف» را مزمزه مي‌کردند.


گرداوری گروه ادبیات ایرناک

(0 رای)
بازدید : 158 بار

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی