ضرب المثل دیگران کاشتند و ما خوردیم، ما بکاریم دیگران بخورند به افراد خیرخواه و نیکوکاری گفته می‌شود که ممکن است از اعمال نیکشان در این دنیا استفاده‌ای نبرند.

ریشه ضرب المثل

ضرب المثل دیگران کاشتند و ما خوردیم ، ما بکاریم دیگران بخورند در ایرناک ضرب المثل دیگران کاشتند و ما خوردیم ، ما بکاریم دیگران بخورند در ایرناک در گذشته‌های دور، انوشیروان پادشاه نامی ایران به قصد شکار از قصر خارج شد. انوشیروان همینطور که با وزیر زیرکش مشغول گفتگو بود به طبیعت اطراف هم نگاه می‌کرد و لذت می‌برد. ناگهان انوشیروان پیرمرد گوژپشت و خمیده‌ای را دید که مشغول حفر چاله‌ای است در حالی که نهال درختی کنارش قرار داشت.

انوشیروان از اطرافیانش خواست بایستند تا ببیند پیرمرد چه کار می‌کند. انوشیروان نزدیک رفت و سلام داد. پیرمرد نگاهی به او انداخت و پاسخ سلامش را داد. انوشیروان پرسید: ‌ای پیرمرد چه کار می‌کنی؟ پیرمرد گفت: دارم زمین را می‌کنم می‌خواهم این نهال گردو را بکارم. انوشیروان گفت: گردو! پیرمرد تو با این سن و سال با این مشقت زمین را می‌کنی تا گردو بکاری؟

پیرمرد گفت: کار من این است از کودکی کاری جز کشاورزی نداشته‌ام الان هشتاد سالی می‌شود، این کار چه اشکالی دارد. انوشیروان خندید و گفت: نه اشکالی ندارد، تعجب کردم. مردی با این سن و سال گردو بکارد. خودت بهتر می‌دانی که گردو حداقل شش الی هفت سال زمان می‌برد تا محصولش کامل برسد. پدر شاید تا آن وقت شما زنده نباشید که بخواهید از آن استفاده کنید.

پیرمرد که تازه منظور انوشیروان را فهمیده بود، گفت: مگر ما کودک بودیم درختان گردو نبودند که ما بخوریم، آن درخت‌ها را هم دیگران کاشتند و ما خوردیم، حالا ما بکاریم، دیگران بخورند.

انوشیروان از این اندیشه و بزرگواری پیرمرد خوشش آمد و گفت: احسنت. وزیر کاردانش می‌دانست وقتی انوشیروان لب به تأیید فردی می‌گشاید به این معنی است که از او با سکه‌های طلا قدردانی کن. وزیر کیسه‌ای سکه به انوشیروان داد و او آن را به پیرمرد بخشید.

پیرمرد کیسه را باز کرد وقتی چشمش به کیسه‌های طلا افتاد به انوشیروان گفت: یادت هست به من گفتی: تو شاید تا وقتی که درخت گردویت محصول دهد زنده نباشی؟ انوشیروان گفت: آری. پیرمرد گفت: ولی نهالی که من امروز کاشتم بدون اینکه مجبور باشم آب و کود مناسب به آن دهم و از آن مراقبت کنم به مدد طلوع آفتاب و حضور جناب عالی همین امروز سکه‌های طلا بار داد.

انوشیروان از این جواب پیرمرد خیلی خوشش آمد و دوباره گفت: احسنت و یک کیسه‌ی طلای دیگر به پیرمرد هدیه داد آن وقت از پیرمرد خداحافظی کرد. بعد از این گفتگو انوشیروان و همراهانش حرکت کردند تا قبل از تاریکی هوا به شکارگاهشان برسند.

 

پیامها

1. ما بر سر سفره نیکی دیگران هستیم.

2. انسان باید بدون هیچ توقعی کارهای خیر و ماندگار انجام دهد تا آیندگان از آن بهره ببرند.

 

موارد کاربرد :

1. در تشویق به کارهای نیک و خیر خصوصاً کارهای نیک ماندگار.

2. در بیان علت کارهای نیک ماندگار.

3. در تنبّه و توجه دادن کسانی که در جامعه، اعتقادی به طرح‌های بلندمدت و اصلاح زیرساخت‌های جامعه اهمیت نمی‌دهند.

 

ضرب المثل های هم مضمون

ـ ای خوش آن شمعی که روشن می‌کند ویرانه‌ای!

ـ با بزرگان کم نشین، بیچارگان را یاد کن.

ـ با خلق خدا کن نکویی.

ـ بدو نیک را بذل کن سیم و زر.

ـ بِهْ از نیکی نباشد هیچ کاری.

ـ چو اِسِتاده‌ای، دستِ افتاده گیر.

ـ خواجه آن است که باشد غم خدمتکارش.

ـ رنج مشو، راحت رنجور باش.

ـ مُرد مُحسن لیک احسانش نمرد.

ـ مردمی بهتر که مردم‌زادگی.

ـ نیکی کن و مَنگر به چه کس خواهی کرد.

ـ یک خوبی می‌ماند یک بدی.(2)

 

اشعار هم مضمون

از درخت دیگران برچین * و ز پی دیگران درخت نشان (مسعود سعد)

بدو نیک ماند ز ما یادگار * تو تخم بدی تا توانی مکار (سعدی)

به پاداش نیکی بیابی بهشت *‌ خنک آن‌که جز تخم نیکی نکشت (فردوسی)

تن چو خواهد گذاشت هر چه که داشت * نیک‌بخت آن‌که تخم نیکی کاشت (امیر خسرو)

همه نیکویی پیشه کن گر توان * که بر کس نماند جهان جاودان (فردوسی)(3)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

«هَلْ جَزاء الاِحسانِ الاَّ الاِحسان؛ آیا سزای نیکی جز نیکی است؟» (الرحمن: 60)

«أَحْسِنُواْ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ؛ نیکی کنید که خدا نیکوکاران را دوست دارد.» (بقره: 195)

رسول خدا(علیه السلام): «اَحْسِنُوا کَما اَحْسَنَ اللهُ اِلَیْکُمْ؛ نیکی کنید همان گونه که خدا به شما نیکی کرده است.»(4)

امام علی(علیه السلام): «عَلَیْکَ بِالاِحْسانِ؛ بر تو باد نیکوکاری.»(5)

امام علی(علیه السلام): «اَحْسِنْ یُحْسِنْ الیک؛ نیکی کن تا به تو نیکی شود».(6)

 

لغات

نشاندن: کاشتن.

خنک: خوشا.

نکشت: نکاشت.

استاده‌ای: ایستاده‌ای.

منگر: نگاه نکن.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، چ 2، 1385، ص 528.

2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 688.

3. همان.

4. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث، 1403 هـ.ق، چ 3، ج 19، ص 127.

5. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، تحقیق: جلال الدین محدث، تهران، دانشگاه تهران، 1360، چ 3، ح 6212.

6. بحارالانوار، ج 77، ص 385.

بازدید : 1103 بار
(1 رای)
ضرب المثل دیگران کاشتند و ما خوردیم ، ما بکاریم دیگران بخورند - 5.0 out of 5 based on 1 vote

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی