ضرب المثل سواره از پیاده خبر ندارد، سیر از گرسنه در مورد کسانی که از هم بی‌خبرند به کار می‌رود.

ریشه ضرب المثل

ضرب المثل سیر از گرسنه خبر نداره در ایرناک ضرب المثل سیر از گرسنه خبر نداره در ایرناک روزی روزگاری، سال‌ها پیش که وسیله‌ی مسافرت مردم حیوانات بود مردی به قصد تجارت از شهر خود خارج شد و آذوقه کمی برداشت و سوار بر شترش به دل کوه و بیابان زد. مرد رفت و رفت تا حوالی ظهر که تمام آذوقه و آبی که همراه داشت خورد و دوباره شروع به حرکت کرد. او در دل بیابان پیش می‌رفت و فکر می‌کرد که راه را درست می‌رود و تا قبل از غروب آفتاب به شهر بعدی می‌رسد ولی هرچه پیش رفت جز شن زار و بیابان هیچ چیز دیگری ندید. مرد کم کم متوجه شد که راه را گم کرده و ممکن است شب در این بیابان تنها بماند.

از سوی دیگر مرد دیگری که صبح زود پیاده از شهرش خارج شده بود، و راهش را گم کرده بود، هم در این بیابان بی‌آب و علف سردرگم شده بود. فقط با این تفاوت که مرد دوّم با اینکه پیاده حرکت کرده بود ولی به اندازه‌ی یک روز آذوقه و آب در خورجین کوچکش قرار داده بود.

مرد شترسوار همینطور که پیش می‌رفت، روی شتر احساس گرسنگی و تشنگی می‌کرد و به امید پیدا کردن راه حلی به اطراف نگاه می‌کرد. از دور سیاهی را می‌دید که در حال حرکت است. با سرعت بیشتری حرکت کرد وقتی نزدیک‌تر رسید دید فردی آرام آرام و پیاده در حال حرکت است. او خود را به مرد پیاده رساند و سلام کرد و گفت: من در این بیابان گم شده‌ام و غذایی برای خوردن ندارم. از صبح تا حالا با تکه‌ای نان زنده مانده‌ام و آبی هم برای خوردن ندارم. تو غذایی برای خوردن داری؟ مرد پیاده نگاهی به مرد شترسوار کرد و با بدجنسی گفت: خوب برو شترت را بفروش و غذایی برای خوردن بخر. شترسوار گفت: مرد حسابی من حالا گرسنه‌ام اینجا کسی پیدا می‌شود که من شترم را به او بفروشم؟ مرد پیاده خیلی خونسرد گفت: خورجین من کوچک است اما من به اندازه‌ی آذوقه یک روز خودم در آن غذا گذاشته‌ام و هیچ کمکی به شما نمی‌توانم بکنم.

شترسوار عصبانی شد و ضربه‌ای به حیوان زد از مرد فاصله گرفت کمی که پیش رفت دید دیگر توان تحمل گرسنگی را ندارد و هر آن ممکن است در اثر سرگیجه از روی شتر به زمین پرتاب شود در کنار تکه سنگی ایستاد از حیوان پیاده شد و روی زمین نشست.

کمی که گذشت مرد پیاده به مرد شترسوار رسید، او را در این حال دید و گفت: تو که نمی‌توانی حرکت کنی و من هم دیگر توان راه رفتن ندارم. شترت را به من بده تا حداقل من بروم و به شهر برسم. مرد شترسوار گفت: چه خورجین زیبایی رو دوشت داری، خوب آن را بفروش و با پولش حیوانی برای سواری بخر که مجبور نباشی اینقدر پیاده‌روی کنی.

مرد پیاده گفت: من در این بیابان از کجا فردی را پیدا کنم که بخواهد خورجین من را بخرد تا به او بفروشم و چارپایی بخرم؟ این را گفت و با عصبانیت خواست که از مرد سواره دور شود که ناگهان چشمش تار شد و از شدت خستگی به زمین افتاد و خورجین‌اش روی زمین پهن شد.

وقتی هر دو مرد از حال رفتند شتر که تحملش در بیابان زیاد است و آب و غذای کمی نیاز دارد خورجین را به دهان گرفت و در بیابان شروع به حرکت کرد تا به شهری رسید. در ورودی شهر وقتی مردم شتری را با خورجین دیدند فهمیدند فردی در راه مانده و به سراغ آن دو مرد رفتند و آنها را از مرگ حتمی نجات دادند.

 

پیامها

1. کسی که طعم فقر و محرومیت را نچشیده حال فقرا را نمی‌تواند درک کند.

2. کسی که سختی نکشیده قدر عافیت را نمی‌داند.

3. مسئولین و کارگزاران حکومت باید زندگی خود را هم‌سطح مردم عادی بکنند تا از مشکلات آنها باخبر باشند.

کاربرد این ضرب‌المثل در شماتت و سرزنش انسان بی‌درد و مرفهی است که دیگران را به صبر و تحمل مشکلات فرا می‌خواند.

 

ضرب المثل های هم مضمون

ـ اندوه دلِ سوخته، دلْ سوخته‌ داند.

ـ تندرستان را نباشد درد ریش.

ـ خام، از عذاب سوختگان بی‌خبر بُوَد.

ـ غم مرگ برادر را، برادرْ‌ مُرده می‌داند.

ـ کجا دانند حالِ ما سبکباران ساحل‌ها.

ـ مْجاوران چه خبر از مسافران دارند.(2)

 

اشعار هم مضمون
  • بیا سوته‌دلان گرد هم آییم * که قدر سوته دل، دلْ سوته دونه (بابا طاهر)
  • تو را که دیده ز خواب و خمار باز نباشد * ریاضت من شب تا سحر نشسته چه دانی؟‌ (سعدی)
  • خفته خبر ندارد سر در کنار جانان * کاین شب دراز باشد در چشم پاسبانان (سعدی)
  • گفتن از زنبور، بی‌حاصل بود * با یکی در عمر خود ناخورده‌ نیش (سعدی)(3)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

امام علی(علیه السلام): «مَنْ کانَ فِی النِّعْمَةِ جَهِلَ قَدْرَ الْبَلیَّةِ؛ کسی که در نعمت باشد، اندازه گرفتاری را نمی‌داند».(4)

 

لغات

ریش: جراحت، زخم.

خام: ناپخته.

سوته دلان: دونه: می‌داند.

خُمار: سردرد و کسالتی که پس از نئشه شراب یا هر اعتیادی ایجاد می‌شود.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، چ 2، 1385، ص 593.

2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، چ اول، 1385، ص 684.

3. همان.

4. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، چ 3، 1403 هـ.ق، ج 78، ص 12.

بازدید : 590 بار
(0 رای)

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی