این ضرب المثل در نکوهش و مذمت کسانی که آلوده منّت دیگران شده‌اند و با تحمل خواری از خودی و بیگانه سرزنش‌ها می‌شنوند، گفته می‌شود. در تشویق و تحریک رگ غیرت ملت و تن ندادن به ذلت و خواری گفته می‌شود.

مُردن به عزت، به از زندگانی به مَذَلِّت

زمینه پیدایش

ضرب المثل مردن به عزت، به از زندگانی به ذلت در ایرناک ضرب المثل مردن به عزت، به از زندگانی به ذلت در ایرناک جوان‌مردی را در جنگ تاتار جراحتی هول رسید. کسی گفت: «فلان بازرگان نوشدارو دارد، اگر بخواهی باشد که قدری ببخشد» و گویند آن بازرگان به بُخل معروف بود.

جوان‌مرد گفت: «اگر نوشدارو خواهم دهد یا ندهد و اگر دهد منفعت کند یا نکند. باری خواستن از وی زهر کُشنده است. حکما گفته‌اند: «اگر آب حیات به فروشنده [فی المثل] آب روی دانا نخرد که مُردن به عزت به از زندگانی به مَذَلِّت!(1)

 

پیامها

1. زندگانی وقتی ارزش دارد که توأم با آزادی و آزادگی باشد.

2. جامعه‌ای که عزت را سرلوحه خویش قرار داده است از حمله نظامی و محاصره اقتصادی هراسی ندارد.

 

کاربرد

1. در نکوهش و مذمت کسانی که آلوده منّت دیگران شده‌اند و با تحمل خواری از خودی و بیگانه زخم‌زبان‌ها و سرزنش‌ها می‌شنوند، گفته می‌شود.

2. در تشویق و تحریک رگ غیرت ملت و تن ندادن به ذلت و خواری گفته می‌شود.

 

ضرب المثل های هم مضمون
  • ـ آدم، دو بار نمی‌میرد.
  • ـ بمیرم به نام و نمانم به ننگ.
  • ـ به نام نیکو مُردن، بِهْ که به ننگ زیستن.
  • ـ یک مرده به نام، بِهْ که صد زنده به ننگ.(2)

 

اشعار هم مضمون

پیش شمشیر سرافکنده شوی * بِهْ که پیش چو خودی بنده شوی (جامی)

مرا مرگ بهتر از این زندگی * که سالار باشم، کنم بندگی (فردوسی)(3)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

امام علی(علیه السلام): «اَلْمَنِیَّةُ وَ لاَ الدَّنِیَّةُ؛ مرگ‌ آری، اما پستی و خواری هرگز.»(4)

امام حسین(علیه السلام): «مَوْتٌ فی عِزٍّ خَیْرٌ مِنْ حَیاةٍ فی ذُلٍّ؛ مرگ با عزت، بهتر از زندگی با ذلت است».(5)

 

لغات

مذلّت: خواری.

هول: ترسناک.

نوشدارو: باشد: شاید.

به علت: از روی.

سالار: سرور، رئیس.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، چ 2، 1385، ص 774.

2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 350.

3. همان.

4. نهج‌البلاغه سید رضی، تحقیق: کاظم محمدی، قم، انتشارات امام علی(علیه السلام)، چ 2، 1396 هـ.ق، حکمت 396.

5. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث، چ 3، 1403 هـ.ق، ج 44، ص 192.


منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

بازدید : 223 بار
(1 رای)
ضرب المثل مردن به عزت، به از زندگانی به ذلت - 2.0 out of 5 based on 1 vote

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی