کاربران آنلاین : 645

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت در مذمت کسی که بدون دعوت صاحب‌خانه در میهمانی او شرکت کرده است و در بیان آداب مهمانی به کار می‌رود.

زمینه پیدایش

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک یکی از توانگران عراق به مکه معظمه رفته بود. بعد از طواف و فراغ از اعمال حج چنان که رسم و تجارت است در بازار منا مال و اسباب خود را گشوده به خرید و فروش مشغول بود که ناگاه فقیر بی‌سر و پایی که زحمت گرسنگی کشیده بود و نان را جز در سفره دیگران ندیده از آنجا گذشت و آن سوداگر را با آن همه جمعیت دید.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک رشک و حسرت بر او برد، ایستاد و زبان طعن بر او گشاد و گفت: «ای دنیادار بی‌رحم و ای سخت‌دلِ از خدا دور! فردای قیامت مکافات من و تو به یکسان چون خواهد بود؟ که تو با این همه سامان و نعمت از عراق و من با این همه رنج و محنت از بلاد هندوستان آمده بینوا و بی‌چیز باشم؟!» بازرگان چون این فقره را شنید گفت: «حاشا مکافات ما یکسان باشد؟! ای گدای فضول و ای طامع بی‌اصول! طرز درویشی و فقیری چنین نمی‌باشد که رشک و حسد بر اموال مسلمانان برند؟ مطلب تو از هندوستان آمدن به آنجا گدایی است نه طواف خانه کعبه، اگر می‌دانستم فردای قیامت جزای ما یکسان خواهد بود کجا روی به این راه می‌آوردم.» گدا گفت: «ای دنیادار این سخن از کجا غلط کردی.» بازرگان گفت: «استغفر الله، من آنچه حق بود گفتم من به فرمان خدا آمده‌ام».

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک آنجا که فرموده: «وَأَذِّن فِی النَّاسِ بِالْحَجِّ یَأْتُوکَ رِجَالًا» خطاب به ابراهیم(علیه السلام) شده که مردمان را به این خانه بخوان و کسانی را که قدرت و استطاعت داشته باشند ندا در دهِ و بطلب تا بیایند. پس چون مرا محکم شد به فرمان آمده‌ام و تو بی‌طلب ناخوانده آمده فضولی کردی آن‌گاه این مثل را گفت: ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت. ای گدا تو را نخوانده و حق تعالی فرموده: «ولا تُلقوا بِاَیدیکُم اِلیَ التَّهلُکه» و تو خود را در تهلکه انداخته‌ای که چنین راهی را بی‌اذن و بی‌زاد و راحله با هزار محنت به جهت گدایی و سؤال و طمع و طلب آمده‌ای. ای گدای هرزه درآی جواب تو همین خواهد بود که بگویی من طفیلی‌ام و این خود ظاهر است که عزت و حرمت مهمان و طفیلی یکسان نبود.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک آنچه حق تعالی فرموده از روی لطف و کرم به من داده است شکر او را به جای آوردم و آنچه موافق حکم الهی بر من واجب شده باشد از زکات و خمس و صله رحم همه را می‌گذارم و از حقّ الناس احتراز می‌کنم و تو فقیری و دعوی درویشی می‌کنی و حرص و طمع تو از همه زیادتر است و تو از قناعت و توکل بهره نداری و «خَسِرَ الدُّنْیَا وَالْآخِرَةَ» شدی و مرتبه فقیری و درویشی لباس انبیاست که هر بی‌سر و پایی لایق نیست. تو درویشی را شنیده‌ای. و اما چاشنی او را نچشیده‌ای، پس آن درویش خجل و منفعل گشت و جماعتی که در آنجا حاضر بودند به کلمات بازرگان آفرین و تحسین کردند و این مثل از آن بازرگان مانده است که: «ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت.» پس بازرگان چیزی به آن درویش داد و از خود خشنود کرد.(1)

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

پیامها

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک از آداب میهمان این است که بدون دعوت به خانه میزبان نرود.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

کاربرد

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 1. در مذمت کسی که بدون دعوت صاحب‌خانه در میهمانی او شرکت کرده است.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 2. در بیان آداب مهمانی به کار می‌رود.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

ضرب المثل های هم مضمون
  • ـ بی‌دعوت، به خانه خدا هم نمی‌روند.
  • ـ تات نخوانند همی باش لنگ.
  • ـ تا نخوانندت، مرو از هیچ در
  • ـ ناخوانده بَرِ یار شوی، خوار شوی.
  • ـ هر که ناخوانده درآید، خجل آید بیرون.(2)

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

اشعار هم مضمون

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک بی‌جذبه دوستان ز جا نتوان رفت * هر راه که نیست رهنما نتوان رفت فریاد مؤذن بشنو تا دانی * ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت(3) (سلیم تهرانی)

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

ریشه های قرآنی حدیثی

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک رسول خدا(صلی الله علیه وآله): «یا علیُّ! ثَمانِیَة اِن اُهینوا فَلا یَلُومُوا اِلاَّ اَنفُسَهُم. اَلذّاهِبُ اِلی مائِدَةٍ لَم یُدعَ اِلََیها ...؛ ای علی! هشت نفرند که اگر اهانت شوند تنها باید خودشان را سرزنش کنند: اول آن‌که بدون دعوت به مهمانی می‌رود ...»(4)

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

لغات

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک بازار منا: نام بازاری در مکه.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک سوداگر: بازرگان.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک رشک: حسد، غبطه.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک طامع: طمع‌کار.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک محنت: رنج.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک بلاد: شهرها.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک فقره: مورد.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک بی‌اصول: بی‌اصل و ریشه.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک تهلکه: هلاکت.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک خسرة الدنیا و الاخره: زیانکار در دنیا و آخرت.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک چاشنی: مقداری از غذا که برای مزه کردن بچشند.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک تات: تا تو را. بر: در کنار.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک  

پی‌نوشت‌ها:

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، چ 2، 1385، ص 817.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 673.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 3. محمد علی حقیقت سمنانی، ضرب المثل‌های منظوم فارسی، قم، نشر گزاره، چ 1، 1374، ص 420.

ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک 4. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث، چ 3، 1403 هـ.ق، ج 75، ص 444.


ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک ضرب المثل ناخوانده به خانه خدا نتوان رفت-ایرناک منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

(0 رای)
بازدید : 24 بار

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی