ضرب المثل گلو هفت بند دارد در مورد تشویق و توصیه به سنجیده و با فکر سخن گفتن به کار می‌رود و همچنین در مذمت کسانی که بدون فکر هر سخن ناسنجیده‌ای را بر زبان می‌آورند.

زمینه پیدایش

ضرب المثل گلو هفت بند دارد در ایرناک ضرب المثل گلو هفت بند دارد در ایرناک حکیمی در وقت سخن گفتن طوری شمرده و با تأنّی کلمات را ادا می‌کرد که مستمع را ملول می‌ساخت. یکی سبب این تأنی در کلام را از او پرسید. گفت: «از بیخ گلو تا لب، هفت بند است و انسان عاقل باید سخن خود را در سر هر یک از بندها نگاه دارد و در اطراف آن تأمل و تفکّر کند تا وقتی که از دهان خارج می‌شود، پخته، سنجیده و بی‌عیب و نقص باشد».(1)

 

پیامها

1. قبل از سخن گفتن ابتدا باید در مورد آن سخن فکر کرد.

2. تأمل و تأنی قبل از سخن گفتن موجب پخته و سنجیده شدن آن سخن می‌شود.

 

موارد کاربرد

1. در مورد تشویق و توصیه به سنجیده و با فکر سخن گفتن به کار می‌رود.

2. در مذمت کسانی که بدون فکر هر سخن ناسنجیده‌ای را بر زبان می‌آورند.

 

ضرب المثل های هم مضمون
  • ـ از اندیشه، بامغز گردد سخن.
  • ـ اندیشه کردن که چه گویم، بِهْ از پشیمانی خوردن که چرا گفتم.
  • ـ اول اندیشه وانگهی گفتار.
  • ـ پیش از لب به سخن گشودن، حرفت را بسنج، چنان که پیش از کاشتن، زمین را شخم می‌زنی.
  • ـ حرف را باید هفت بار در دهان چرخاند.
  • ـ شترگلو باش.
  • ـ هر آن کس کو بی‌اندیشه سخن گوید، خطا باشد.(2)

 

اشعار هم مضمون

دور و بَرِ خود نگاه کن وقت سخن * یک مرتبه بی‌گدار بر آب مزن مَزَن بی تأمّل به گفتار دم * نکو گو، اگر دیر گویی چه غم(3) (سعدی)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

امام علی(علیه السلام): «فَکِّرْ ثُمَّ تَکَلَّمْ تَسْلَمْ مِنَ الزَّلَلِ؛ فکر کن بعد سخن بگو تا از لغزش‌ها در امان باشی.»(4)

امام علی(علیه السلام): «لِسانُ الْعاقِلِ وَراءَ قَلْبِهِ، وَ قَلْبُ الْاَحْمَقِ وَراءَ لِسانِهِ. زبان خردمند در پس دل اوست و دلِ بی‌خرد در پسِ زبان او.»(5)

 

لغات

مستمع: شنونده.

ملول: ناراحت.

بامغز: سنجیده، مناسب.

وانگهی: سپس.

کو: که او.

بی‌گدار: بی‌محابا، بدون احتیاط.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، چ 2، 1385، ص 740.

2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، چ 1، 1385، ص 394.

3. همان.

4. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، تحقیق: سید جلال الدین محدث، تهران، دانشگاه تهران، چ 3، 1360، ج 4، ص 424.

5. نهج‌البلاغه سید رضی، تحقیق: کاظم محمدی و محمد دشتی، قم، انتشارات امام علی(علیه السلام)، چ 2، 1396 هـ.ق، حکمت 4.


منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

بازدید : 214 بار
(0 رای)

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی