ضرب المثل همین بخشیدن‌ها مرا به این روز انداخته! در مورد افرادی به کار می رود که در انجام امور مختلف حد اعتدال را رعایت نمی کنند.

زمینه پیدایش

ضرب المثل همین بخشیدن‌ها مرا به این روز انداخته! در ایرناک ضرب المثل همین بخشیدن‌ها مرا به این روز انداخته! در ایرناک چون امیر تیمور، فارس را بگرفت و امیر منصور را بکشت، خواجه حافظ شیرازی را طلب کرد. چون حاضر شد، تیمور آثار فقر را در چهره او نمایان دید و گفت: ای حافظ من به ضرب شمشیر تمام روی زمین را خراب کردم تا سمرقند و بخارا را آباد کنم. تو آن را به یک خال هندو می‌بخشی و می‌گویی: «اگر آن تُرک شیرازی به دست آرد دل ما را * به خال هِندویش، بخشم سمرقند و بخارا را.» حافظ پاسخ داد: همین بخشیدن‌ها مرا به این روز انداخته است.(1)

 

پیامها

1. بخشش در حدّی پسندیده است که باعث نیازمندی بخشنده نشود.

2. افراط و تفریط در هر چیزی حتی بخشش نیز ناپسند است.پس این ضرب‌المثل زبان حال کسی است که بر اثر افراط در بخشش و گشاده‌دستی به فقر و هلاکت مبتلا شده است.

 

ضرب المثل های هم مضمون

ـ بخشش نیکو آنکه تو را درویش نگرداند.(2)

ـ کسی بادْدستی ز رادی نگفت.(3)

 

اشعار هم مضمون

کَرَم به جای فرومایگان چو بتوانی * مروّت است، نه چندان که خود فرو مانی(4) (سعدی)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

امام حسن عسگری(علیه السلام): «اِنَّ لِلسَّخاءِ مِقداراً فَاِنْ زادَ عَلَیهِ فَهُوَ سَرَفٌ؛ بخشندگی، اندازه‌ای دارد که اگر از آن فراتر رود، اسراف است».(5)

 

لغات

باددستی: ولخرجی.

خال هندو: خال سیاه.

رادی: جوانمردی، بخشندگی.

فرومایگان: انسان‌های پست.

مروّت: جوانمردی.

فرو مانی: درمانده شوی، بیچاره شوی.

 

پی‌نوشت‌ها:

1. امین خضرایی، فرهنگ‌نامه امثال و حکم ایرانی، شیراز، نوید شیراز، چ 1، 1382، ص 168.

2. امثال و حکم، دهخدا، تهران، امیر کبیر، چ 4، 1357، ج 1، ص 395.

3. همان، ج 3، ص 1207.

4. همان، ص 1200.

5. علامه مجلسی، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث، چ 3، 1403 هـ.ق، ج 69، ص 407.


منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

بازدید : 2,683 بار
(0 رای)
ضرب المثل همین بخشیدن‌ها مرا به این روز انداخته!5 out of 5
1 votes

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی