ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی اشاره به کسانی که به قدرت و پولشان می‌نازند ولی اخلاق و رفتار خوبی ندارند.

ریشه ضرب المثل

زمینه پیدایش

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک روزی روزگاری، مردی صاحب اندیشه، فاضل و دانشمند پسردار شد. این مرد تمام تلاش خود را برای تربیت صحیح پسرش به کار برد، اما این پسر به جای اینکه مایه‌ی دل خوشی پدر باشد، همیشه مایه سرشکستگی و خجالت او بود.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک یک روز پسر نادان با چند مرد دعوایی به راه انداخت، و زد و خوردی انجام گرفت. افرادی که کتک خورده بودند پیش قاضی شهر رفتند و از او شکایت کردند. قاضی دستور داد پسر را که خیلی جوان بود به همراه پدرش دستگیر کنند و به دادگاه بیاورند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک وقتی مأموران قاضی آنها را دستگیر کردند و به دادگاه آوردند پدر از اعمال پسرش خیلی خجالت زده بود ولی پسرش اصلاً از رفتار خود پشیمان نبود. پدر هر جور شده با شاکیان پسرش صحبت کرد و هرکدام را با پرداخت مبلغی پول راضی کرد تا نگذارد پسرش به زندان بیفتد.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پسر که خیلی بی‌ادب و خودخواه بود به جای تشکر از پدرش، صدایش را برای پدر بلند کرد و گفت: چه لزومی داشت این همه پول را صرف رضایت آنها کنی. درست است که من آنها را کتک زدم ولی آنها هم مرا کتک زدند و در هر دعوایی یکی کتک می‌زند و یکی کتک می‌خورد، می‌خواستند دعوا نکنند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پدر واقعاً نمی‌دانست در برابر این همه گستاخی فرزند بی‌ادبش چه بگوید. فقط گفت: تو آدم بشو نیستی. حیف از این همه زحمت که من برای تو کشیدم. این حرف به جای تشکر توست.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پسر که منتظر بهانه‌ای بود تا از پدرش دور شود، گفت: باشه! من که آدم نمی‌شوم. پس تو اینقدر خودت را اذیت نکن، من از پیش تو می‌روم تا برای همیشه از دست من خلاص شوی.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پدر حرف‌های پسرش را جدی نگرفت و هیچ چیزی نگفت ولی تصمیم پسر جدی بود. پسر جوان آن شب به خانه برنگشت. او بعد از چند روز وارد یک گروه خرابکار شد. اعضای این گروه عده‌ای جوان نادان بودند که از نظر فکری به این پسر خیلی شبیه بودند. آنها به هر جا وارد می‌شدند اموال صاحب خانه را می دزدیدند و دارایی‌اش را غارت می‌کردند آنها بعد از مدتی دزدی و غارتگری ثروت فراوانی جمع آوری کردند و روز به روز بر تعداد این گروه آشوبگر اضافه می‌شد و قدرتشان از قبل بیشتر می‌شد. تا اینکه یک روز این گروه جوانان آشوبگر تصمیم گرفتند تا وارد قصر پادشاه شوند و با کشتن حاکم خودشان حکومت را در دست بگیرند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک این گروه آنقدر قدرت داشتند که خیلی راحت توانستند وارد قصر شوند و آن را به دست آورند. فرزند مرد دانا که مدت‌ها بود با این گروه همکاری می‌کرد و جزو سران و فرماندگان دزدها محسوب می‌شد. از اولین افرادی بود که وارد قصر شد و توانست به راحتی حاکم را به قتل برساند. گروه راهزنان برای تشکر از قدرت و توانایی پسر مرد دانا که توانسته بود پادشاه را از بین ببرد او را جانشین پادشاه کردند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک مدتی که گذشت گروه راهزنان کنترل تمام امور کشور را در دست گرفتند. تا اینکه یک روز پسر مرد دانا به یاد حرف‌های پدرش افتاد که همیشه به او می‌گفت: تو هیچ وقت آدم نمی‌شوی و با این حرف‌ها او را سرزنش می‌کرد. حاکم جدید دستور داد مأموران قصر بروند، پدرش را پیدا کنند و هرجا بود دست بسته به خدمت پادشاه آورند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک مأموران شاه او را پیدا کردند و با خفت و خواری در حالی که لب و دهان او خونی بود او را به قصر آوردند و در برابر تخت پادشاه که همان پسرش بود رهایش کردند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک مرد دانا باز هم خجالت زده بود و سرش را پایین گرفته بود. ناگهان پادشاه فریاد زد: چرا سرت را پایین گرفتی، سرت را بالا بیاور و خوب مرا نگاه کن. من همان پسرت هستم که همیشه می‌گفتی آدم نمی شوی؟ به من نگاه کن و ببین که حالا پادشاه شده‌ام.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پدر نگاهی به او کرد و گفت: من نگفتم که تو شاه نمی‌شوی، گفتم که آدم نمی‌شوی. تو اگر آدم بودی دستور نمی‌دادی پدرت را با این وضعیت پیش تو بیاورند تا با او صحبت کنی. تو اگر انسان بودی خودت به دیدن پدرت می‌آمدی و با عزت و احترام با او برخورد می‌کردی.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

پیامها

  • شرافت و ارزش آدمی به مقام و ثروت نیست.
  • کسب کمالات انسانی به مراتب، سخت‌تر از مال و مقام دنیوی است.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

کاربرد

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک این ضرب‌المثل در نکوهش کسانی که به مقامات دنیوی رسیده‌اند، ولی هیچ بهره‌ای از انسانیت و اخلاق نبرده‌اند، به کار می‌رود.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

ضرب المثل های هم مضمون

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک بزرگی جز به دانایی مپندار.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک زینت مرد دانش است و هنر، پول را بار خر هم می‌کنند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک توانگری نه به مال است نزد اهل کمال.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک خر از جُلّ اطلس بپوشد، خر است.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک سگ را سگی از قلّاده کمتر نشود.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک آدم را به جامه نشناسند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک آفتابه اگر از طلا هم باشد، باز جایش توِیِ خلاست.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک اگر سبزی، اگر سرخی بپوشی، همان کنگر کن و کنگر فروشی.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک پارسایی به خرقه‌پوشی نیست.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک خوردن گندم، گاو و خر را آدم نمی‌کند.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک قَلَندری به درازی مو نیست.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک کار، شمشیر می‌کند نه غلاف.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ملایی به عبا و دستار نیست.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک نه هر که به قامت مِهتر، به قیمت بهتر.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک هر کس دو بال غاز به دوش بندد، فرشته نمی‌شود.(2)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

اشعار هم مضمون

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ خشم و شهوت جمال حیوان است * علم و حکمت کمال انسان است (سنایی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ مردم ز علم و فضل شرف یابد * نز سیم و زر و از خز طلا رونی (ناصرخسرو)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ قارون گرفتمت که شدی در توانگری * سگ نیز با قلاده زرین همان سگ است (سعدی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ اگر آدمی به چشم است و دهان و گوش و بینی * چه میان نقش دیوار و میان آ‌دمیت (سعدی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ اگر از خرقه کش درویش بودی * رئیس خرقه‌پوشان میش بودی

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ بزرگ آن نباشد که شاه و سترگ * بزرگ آن‌که نزدیک یزدان، بزرگ (اسدی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ به صورت، آدمی کرده است نقاش * اگر مردی، به معنی آدمی باش (پوریای ولی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ تن آدمی شریف است به جای آدمیت * نه همین لباس زیباست نشان آدمیت

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ـ صورت زیبای ظاهر هیچ نیست * ای برادر، سیرت زیبا بیار!(3) (سعدی)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

ریشه های قرآنی حدیثی

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک قرآن کریم: «وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ؛ قسم به عصر که همانا انسان در زیان و خسران است مگر کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام داده‌اند». (عصر: 1 ـ 3)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک امام جواد(علیه السلام):‌ «اَلشَّریفُ کُلُّ الشَّریفِ مَنْ شَرَّفَهُ عِلْمُهُ؛ شرافتمند کامل و حقیقی کسی است که دانش او، شریف و گرامی‌اش گرداند».(4)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک حضرت علی(علیه السلام): «اِنَّمَا الشَّرَفُ بِالْعَقْلِ وَ الْاَدَبِ لا بِالْمالِ وَ الْحَسَبِ؛ همانا شرافت به عقل و ادب است، نه به مال و نسب».(5)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک حضرت علی(علیه السلام): «اَلْمَرْءُ بِفِطْنَتِهِ لا بِصُورَتِهِ؛ ارزش ‌آدمی به هوش اوست، نه به شکل و شمایلش».(7)

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک  

پی‌نوشت‌ها:

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 1. حسن ذوالفقاری، داستان‌های امثال، تهران، مازیار، 1385، چ 2، ص 739.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 2. غلامرضا حیدری ابهری، حکمت‌نامه پارسیان، قم، نشر جمال، 1385، چ 1، صص 431 ـ 435.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 3. همان، صص 431 ـ 433.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 4. ابوالحسن اربلی، کشف الغمة، ترجمه: سید هاشم رسولی محلاتی، بیروت، دارالکتاب الاسلامی، 1401 هـ.ق، چ 1، ج 3، ص 140.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 5. مصطفی درایتی، تصنیف غررالحکم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، چ 1، ح 5109.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 6. شیخ طوسی، امالی طوس، قم، مؤسسه بعثت، 1414 هـ.ق، چ 1، ص 536.

ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک ضرب المثل گفتم آدم نمی‌شوی، نگفتم شاه نمی‌شوی-ایرناک 7. تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ترجمه: سید جلال الدین محدث، تهران، دانشگاه تهران، 1360، چ 3، ح 2167.

(0 رای)
بازدید : 117 بار

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی