در آیات متعددى سخن از حوادثى می گوید که در آستانه قیامت رخ می دهند و برخى از آنها نشانه هاى قیامت شمرده می شوند.

پایان جهان از نظر قرآن

قرآن کریم قیامت را پایان جهان معرفى می کند و آغاز جهانى دیگر. این کتاب آسمانى در آیات متعددى سخن از حوادثى می گوید که در آستانه قیامت رخ می دهند و برخى از آنها نشانه هاى قیامت شمرده می شوند. مفسران و صاحب‏نظران علوم کیهان شناسى در مورد پایان جهان فعلى به چند دسته از آیات نظر دارند : عمر زمین از نظر قران در ایرناکعمر زمین از نظر قران در ایرناک

الف : آیاتى که اشاره به مرگ خورشید و ستارگان می کند.

«وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ کُلٌّ یَجْرِی لِأَجَلٍ مُسَمًّی» . «1»«و خورشید و ماه را رام گردانید ، هر کدام براى مدّتى معین به سیر خود ادامه می دهند.»

«إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ»‏ «2» «آنگاه که خورشید به تاریکى گراید و آنگاه که ستارگان خاموش شوند.»

 

ب : آیه اى که به شکافتن ماه اشاره دارد :

«اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ» «3» «قیامت نزدیک می شود و ماه شکافته می شود.»

 

ج : آیاتى که اشاره به درهم ریختن نظام فعلى آسمان و ستارگان می کنند :

«إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ وَ إِذَا الْکَواکِبُ انْتَثَرَتْ»‏ «4» «آنگاه که آسمان شکافته می شود و آنگاه که ستارگان فرو ریخته و از هم پاشیده شوند.»

«وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ» «5» «و آفتاب و ماه بهم گرد آیند.»

 

د : آیاتى که اشاره به زلزله هاى عظیم در زمین می کند :

«إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَیْ‏ءٌ عَظِیمٌ‏» «6» «که زلزله رستاخیز مطلب مهمى است.»

 

ه : آیاتى که اشاره به فروپاشى کوهها می کند :

«وَ تَکُونُ الْجِبالُ کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ»‏ «7» «و (روزى که) کوهها مانند پشم زده شده رنگین شود.»

 

و : آیاتى که اشاره به انفجار و برافروختگى دریاها دارد :

«وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ»‏ «8» «و در آن هنگام که دریاها برافروخته شود.»

 

ز : آیه اى که به دود در آسمان اشاره می کند :

«فَارْتَقِبْ یَوْمَ تَأْتِی السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِین» «9» «منتظر روزى باش که آسمان دود آشکارى پدید می آورد.»

 

نظریه هاى علمى در مورد پایان جهان :

در مباحث کیهان شناختى دو مطلب در مورد پایان جهان مطرح می شود :

 

اول : سرانجام حرکت انبساطى جهان :

جهان در حال گسترش است و کهکشانها از همدیگر با سرعت دور می شوند. «10» ولى آیا جهان همیشه انبساط می یابد؟ یا انبساط روزى متوقف می شود و یا حتى جهان به نقطه آغازین خود بازمی گردد؟ دانشمندان در این مورد سه احتمال مطرح کرده اند :

الف : گسترش جهان دائمى است.

ب : جهان سرانجام در اثر نیروى جاذبه منقبض شده و به یک نقطه باز می گردد (رمبش)

ج : جهان دائما بین انفجارها و رمبش‏هاى بزرگ در نوسان است.

«الکساندر فریدمن» فیزیکدان روسى در 1920 م نشان داد که پاسخ این پرسشها بستگى به جرم جهان دارد. اگر جهان به اندازه کافى ماده داشته باشد ، سرانجام گرانش (نیروى جاذبه) انبساط جهان را متوقف خواهد کرد و اجرام به سوى هم حرکت می کنند و در آخر همه آنها در یک نقطه یگانه جمع می شوند این حادثه «رمبش بزرگ» خوانده می شود. امّا اگر جرم کافى وجود نداشته باشد ، جهان همچنان به انبساط خود ادامه خواهد داد.

دانشمندان همچنان سعى می کنند با اندازه گیرى جرم جهان دریابند که کدام حالت ممکن است.» «11»

 

دوم : سرانجام خورشید و ستارگان و زمین :

برخى متخصصان فیزیک و کیهان شناسان برآنند که :

«خورشید در هر ثانیه 564 میلیون تن هیدروژن به عنوان سوخت مصرف می کند که از این مقدار 560 میلیون تن هلیم به وجود می آید 4 میلیون تن مواد باقى مانده که فقط 7/ 0% سوخت مصرفى می باشد تبدیل به انرژى می شود که در نهایت به صورت نور و گرما انتشار می یابد.

با وجود نیاز عظیمى که خورشید ما به سوخت دارد می تواند به مدت 10 میلیارد سال بدرخشد که از این عمر طولانى 5 میلیارد سال را گذرانده است. بنابراین خورشید هم اکنون در نیمه راه زندگى خود قرار دارد.» «12»

«پس سیاره آبى رنگ ما (زمین) هنوز حدود 5 میلیارد سال دیگر به دور خورشید خواهد چرخید آنگاه خورشید در آخرین روزهاى عمر خود مانند یک بادکنک کاملا باد کرده خواهد شد و به صورت یک ستاره عظیم و غول‏ پیکر سرخ فام در خواهد آمد. و دو سیاره داخلى منظومه شمسى خود یعنى عطارد و زهره را فرو می بلعد.

زمین تا هزار درجه سانتیگراد حرارت خواهد یافت تمام آثار زندگى و حیات ، مدتها قبل از بین رفته و تمام آب اقیانوس‏ها بخار شده است.» «13»

برخى دیگر از صاحب‏نظران در مورد مرگ یک ستاره می نویسند :

«از آنجا که همه ستارگان در واقع مولدهاى جوش هسته اى هستند سرانجام روزى سوختشان را به پایان می رسانند ، انبساط می یابند و انبوهى از گازهاى درخشان پوسته ستاره به صورتهاى خیال ‏انگیزى در فضا رها می شوند که بنام «سحابیهاى سیاره نما» خوانده می شود.

هنگامى که سوخت هسته اى ستاره پایان یافت نیروى گرانش سریعا ستاره را در خود فرو می برد و ستاره به تلى از خاکستر بسیار داغ تبدیل می شود که «کوتوله سفید» خوانده می شود.

ستارهاى بسیار پر حجم با یک انفجار به حیات خود پایان می دهند. هنگامى که هسته ستاره منفجر شد پوسته هاى بیرونى آن به بیرون پرتاب می شوند ستاره محتضر (در حال مرگ) تنها در خلال چند ساعت ، انرژیى را از خود منتشر می کند که خورشید ما در مدت پنج بیلیون سال منتشر کرده است. و در این حال ستاره چند میلیون بار درخشان تر می شود. این پدیده را ابر نو اختر نامند.» «14»

 

نکات تفسیر و اسرار علمى :

برخى از مفسران و صاحب‏نظران در مورد انطباق آیات و یافته هاى کیهان شناسى که به پایان جهان اشاره می کنند اظهار نظر کرده اند :

 

1. استاد آیة اللّه مکارم شیرازى در تفسیر موضوعى پیام قرآن ، آیات مربوط به پایان جهان را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و در مورد آیه «إِذَا الشَّمْسُ کُوِّرَتْ وَ إِذَا النُّجُومُ انْکَدَرَتْ‏» «15» می نویسد :

«کوّرت از ماده تکویر در اصل به معنى پیچیدن و جمع و جور کردن چیزى است و این واژه به معنى تاریک شدن یا افکندن نیز آمده است و ظاهرا این دو معنى در مورد خورشید لازم و ملزوم یکدیگر است به این ترتیب که خورشید تدریجا لاغر و جمع و جور می شود و رو به تاریکى و بی فروغى می گذارد.

انکدرت از ماده انکدر به معنى تیرگى و تاریکى یا سقوط و پراکندگى است. آرى طبق گواهى قرآن در پایان جهان ، پر فروغ‏ترین مبدأ نور در منظومه شمسى ما که مایه روشنایى تمام سیارات است ، خاموش و جمع می شود و ستارگان دیگر نیز به همین سرنوشت گرفتار می گردند.

سپس اشاره می کند که دانشمندان امروز معتقدند که انرژى خورشید از احتراق هسته اى به دست می آید و هر شبانه روز سیصد و پنجاه هزار میلیون تن از وزن این کره کاسته می شود. و همین امر سبب می گردد که تدریجا لاغر و کم ‏نور شود و این همان جمع شدن و کم‏ نور شدن ، یعنى دو مفهومى است که در ماده تکویر طبق گفته ارباب لغت وجود دارد.» «16»

ایشان در مورد جمع شدن خورشید و ماه «وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ» «17» می نویسند :

«جمع شدن خورشید و ماه ممکن است از این جهت باشد که با از بین رفتن تعادل جاذبه و دافعه ، کره ماه جذب به مرکز اصلى یعنى خورشید خواهد شد. «18»

آنگاه با اشاره به آیه «وَ إِذَا الْکَواکِبُ انْتَثَرَتْ‏» «19» می نویسد :

«نظام موجود کواکب نیز درهم می ریزد گوئى تعادل جاذبه و دافعه که ارتباط با جرمها و سرعت حرکت آنها دارد به هم می خورد و شاید این همان چیزى است که در قرآن به آن اشاره شده است (آن زمان ستارگان پراکنده شوند و فرو ریزند)». «20»

ایشان در مورد زلزله هاى عجیب و تلاشى کوهها می گویند :

«آیا این حوادث عجیب و هولناک که دامنگیر کوهها می شود بر اثر انفجارات درونى و متلاشى شدن نظام اتمى آنها و آزاد شدن انرژی هاى نهفته درونى است؟ یا ضربه اى از خارج بر آنها وارد می شود مانند برخورد سیاره هاى آسمانى با سرعت و جاذبه شدید به یکدیگر؟ یا علل دیگرى که امروز براى ما ناشناخته است؟

هیچ کس بدرستى نمی تواند پاسخى به این سئوالات بدهد و علوم روز نیز از توضیح این مطلب عاجز است. همین اندازه می گوید که در کرات آسمانى در گذشته و حال انفجارات عظیمى روى داده و می دهد.» «21»

ایشان با اشاره به آیه های «وَ إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ»‏ «22» «وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ»‏ «23» که در مورد انفجار و برافروخته شدن دریاهاست‏ «24» سه احتمال مطرح می کنند :

اول : اینکه آب از دو عنصر اکسیژن و ئیدروژن تشکیل شده که هر دو شدیدا قابل احتراق است اگر عواملى سبب تجزیه آبها شوند دریاها مبدل به کوره هاى عظیمى از آتش سوزان خواهد شد و یک جرقه کوچک کافى است که عالمى از آتش ایجاد شود.

دوم : اینکه زلزله هاى شدید آستانه رستاخیز ، سبب شکافتن زمین ها و راه یافتن دریاها به یکدیگر می شوند.

سوم : اینکه متلاشى شدن کوهها و ریخته شدن غبار آنها به دریاها و یا فرود سنگهاى آسمانى در آنها موجب می شود تا دریاها پر شود و آب سراسر خشکى را فرا می گیرد. «25»

 

2. یکى از نویسندگان معاصر نیز با اشاره به آیه «وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ» «26» به درهم ریختن نظام هستى اشاره می کند و می نویسد :

«فضاى ما بین هسته اتم و الکترونهایى که گرد آن در حرکت ‏اند نسبت به حجمشان بسیار وسیع و فضایى خالى و هولناک است شما اگر یک اتم را یک کیلومتر (1000 متر) فرض کنید تنها یک متر آن توسط هسته و پرتون اشغال شده است و الکترون در فاصله یک کیلومترى به دور هسته حرکت می کند.

در واقع کلیه موجودات جهان اعم از جاندار و بی جان از موجودى تو خالى چون اتم تشکیل یافته اند و چون بیکباره فاصله و فضاى خالى اتمها از بین برود همه موجودات عالم با حفظ وزن قبلى خود به موجودات بسیار ریزى تبدیل خواهند شد و در آن هنگام است که نظم عالم مادى در یک چشم به هم زدن از هم خواهد پاشید. آنگاه است که کره زمین به اندازه یک نارنج کوچک در خواهد آمد «27» و سپس اجرام آسمانى که به صورت‏ گویهاى کوچکى درآمده به همدیگر برخورد خواهد کرد.

این واقعیتى است که براى ستاره شناسان امروز با نظاره ستاره بزرگى چون سیریوس که در یک چشم بر هم زدن به ستاره کوچکى تبدیل شد آشکار گشته است». «28»

 

3. برخى صاحب‏نظران اشاره به آیه «وَ إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ‏» «29» مسأله انفجار اتمى را در اثر رها شدن اتم اکسیژن از هیدروژن (در ترکیب آب‏ها) مطرح می کنند. «30»

 

4. برخى از نویسندگان معاصر با اشاره به آیات قرآن (تکویر/ 1- 2، انفطار/ 1- 2) در مورد مرگ خورشید و ستارگان با نقل سخنان دانشمندان ، چند نظریه را مطرح کرده اند :

الف : دکتر ژرژ گاموف می گوید : روزى فرا خواهد رسید که زمین (و نیز همه سیارات دیگر) پس از انفجارى بزرگ به صورت گاز رقیقى درخواهد آمد. «31»

ب : پروفسورآ. ماسویچ می گوید : روزى کلیه ذخایر هیدروژن خورشید در اثر فعل و انفعالات هسته اى به انتها می رسد. «32»

ج : یکى از صاحب‏نظران می نویسد : طبق قانون دوم ترمودینامیک و اصل انتروپى همه اجسام به تدریج حرارت خود را از دست می دهند و رو به نابودى می روند. به این ترتیب روزى فرا خواهد رسید که حرارت در همه اجسام ، مساوى ایجاد شود و آن روز دیگر روز مرگ کلیه موجودات و اجرام آسمانى است. «33»

 

5. برخى نویسندگان در مورد شکافته شدن ماه (انْشَقَّ الْقَمَرُ) «34» اینگونه نگاشته اند :

«مطلبى که دانشمندان ستاره شناس ، اخیرا بدان دست یافته اند این است که می گویند :

روزى بیاید که ماه به دو قسمت یا بیشتر تقسیم گردد و این قسمت‏ها نیز به نوبه خود به طور هول‏ انگیزى منفجر و هزار بار تکه پاره شوند.

و از «سرجمیس» ستاره شناس اروپایى نقل می کند که : «در آینده ماه به قدرى رفته رفته به زمین که به بی نهایت درجه نزدیکى می رسد در این موقع که زمین در معرض خطر سقوط قرار گرفته است تقدیر الهى که در بر هم ریختن ماه و از هم پاشیدن آن تعلق گرفته به مرحله اجرا گذاشته می شود.» «35»

 

6. عبد الرزاق نوفل نیز در مورد پایان جهان و سرنوشت خورشید و ماه چند نظریه را مطرح می کند.

سپس در مورد آیات‏ «وَ الْبَحْرِ الْمَسْجُورِ» «36» «و إِذَا الْبِحارُ سُجِّرَتْ»‏ «37» «و إِذَا الْبِحارُ فُجِّرَتْ‏» «38» می گوید که در اثر جدایى اکسیژن از هیدروژن و آمادگى آنها براى اشتعال این امور رخ می دهد.

و سپس با ذکر آیه 37 سوره الرحمن و 8- 9 و 15- 16 سوره معارج می گوید که این امور در اثر هلیوم است که همه آسمان را آتش فرا می گیرد و سپس انفجارات و فروپاشى وحدت خلق را مطرح می کند. «39»

 

7. احمد محمد سلیمان نیز با ذکر احتمالات متعدد در مورد آیات مورد بحث ، آیه «فَارْتَقِبْ یَوْمَ تَأْتِی السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِین» «40» را مطرح می کند و می گوید «دخان در اینجا آتش است» و آن را بر حوادث پایان جهان حمل می کند. سپس دو احتمال انفجار خورشید و نقصان نور خورشید را مطرح می کند که موجب نابودى زمین در اثر زبانه هاى آتش خورشید و یا سرماى شدید می شود. «41»

 

8. برخى صاحب‏نظران نیز با طرح آیه 10 سوره دخان آن را معجزه الهى در قرآن می دانند که جهان در قیامت «دخان» می شود همانطورى که اول بود و این حقیقتى علمى است. «42»

 

بررسى :

هر چند برخى از مطالب علمى با ظاهر آیات قرآن در مورد پایان جهان سازگار است ، امّا به نظر می رسد ، تذکر چند نکته لازم باشد :

 

1. مطالب ذکر شده در مورد شکافته شدن ماه (انْشَقَّ الْقَمَرُ) «43» از دو جهت قابل اشکال است :

نخست اینکه مطالب علمى که بیان شد از استحکام لازم برخوردار نیست و دلیل بر فروپاشى ماه از نظر علوم تجربى ذکر نشد و تنها به ذکر این نکته اکتفا شده بود که ماه به زمین نزدیک می شود.

این مطلب بر فرض صحت ، مستلزم جذب ماه به زمین است. در حالى که قرآن کریم سخن از جمع شدن خورشید و ماه در آستانه قیامت می کند : «وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ» «44».

دوم اینکه مفسران در مورد انشقاق قمر دو احتمال ذکر کرده اند :

الف : مقصود از آیه همان شق القمر معروف باشد که به عنوان معجزه در زمان پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) اتفاق افتاد «45» و خود یکى از نشانه هاى نزدیکى قیامت است. همانگونه که بعثت پیامبر (ص) از نشانه هاى نزدیک شدن قیامت است.

ب : مقصود شکافته شدن ماه در آستانه قیامت باشد.

تفسیر «الف» با ظاهر آیه تناسب بیشترى دارد چرا که لفظ آیه (انشق) ماضى است و حکایت از شکافتن ماه در گذشته- نه در آینده- می کند. و بسیارى از مفسران نیز تفسیر «الف» را پذیرفته اند و کمتر کسى از مفسران تفسیر «ب» را پذیرفته است. «46»

 

2. در مورد آیه «یَوْمَ تَأْتِی السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِین» «47» سه احتمال در تفاسیر ذکر شده است :

اول : اینکه مقصود دود شرربارى ، در قیامت باشد که نوعى عذاب است.

دوم : اینکه مقصود از دود معناى مجازى آن باشد یعنى کنایه از خشکسالى باشد که در زمان پیامبر گروه عظیمى از کفار را گرفت.

سوم : اینکه مقصود دودى باشد که در آستانه قیامت همه جا را می پوشاند و مردم دست به دامن لطف خدا می شوند و کمى عذاب برطرف می شود.

مفسران معناى اول و دوم را بعید می دانند و معناى سوم را قوی تر می دانند و روایات متعددى هم در کتابهاى شیعه و اهل سنت بر طبق آن وارد شده است. «48»

به هر حال استفاده اى که احمد محمد سلیمان از آیه کرده بود یعنى دخان را به معناى آتش گرفته بود ، معناى لغوى یا قرینه اى روائى آن را تأیید نمی کند.

 

3. در مورد مرگ خورشید و ستارگان و درهم ریختن نظام آنها اگر چه در قرآن کریم اشارات کلى به آنها شده است امّا با توجه به تعدد نظریه ها در این مورد (انفجار بزرگ- از دست دادن حرارت طبق اصل دوم ترمودینامیک و ...) و عدم اثبات قطعى آنها ، نمی توان یک نظریه را به قرآن نسبت داد.

 

4. در مورد تعبیر فجّرت و سجّرت (انفطار/ 3- تکویر/ 6) و انطباق آن با انفجار اتم‏هاى آب ، قرینه قطعى در دست نیست. در مورد جدا شدن اکسیژن از هیدروژن و آتش گرفتن آنها نیز فقط در حد احتمال می توان سخن گفت بویژه آنکه دو احتمال دیگر نیز در معناى آیات فوق وجود دارد که با ریشه لغوى فجرت و سجرت بی تناسب نیست.

 

5. مطالب آیات قرآن در مورد پایان کار خورشید و ستارگان و سیارات با نظریه های علمى موجود تا حدود زیادى سازگار است و این مطلب نوعى رازگوئى علمى قرآن محسوب می شود و اگر روزى از نظر علمى به صورت قطعى اثبات شود می تواند اعجاز علمى قرآن محسوب شود.


پی نوشت :

(1) رعد/ 2.

(2) تکویر/ 1- 2.

(3) قمر/ 1.

(4) انفطار/ 1- 2 و نیز انشقاق/ 1- حاقه/ 16- فرقان/ 25- مرسلات/ 9- طور/ 9.

(5) قیامت/ 9 و نیز انبیاء/ 104- مرسلات/ 8.

(6) حج/ 1 و نیز مزمل/ 14- واقعه/ 4- زلزال/ 1- 2- نازعات/ 6- 7.

(7) قارعه/ 5 و نیز نباء/ 20- واقعه/ 5- 6- مزمل/ 14- حاقه/ 14- طور/ 10.

(8) تکویر/ 6 و نیز انفطار/ 3.

(9) دخان/ 10.

(10) این مطلب را تحت عنوان «گسترش جهان» زیر آیه وَ السَّماءَ بَنَیْناها بِأَیْدٍ وَ إِنَّا لَمُوسِعُون (ذاریات/ 47) مورد بررسى قرار می دهیم.

(11) رى ویلارد ، کیهان و راه کهکشان ، ترجمه سید محمد امین محمدى ، ص 50- 52.

(12) دکتر اریک. اوبلاکر ، فیزیک نوین ، ترجمه بهروز بیضاوى ، ص 20- 21.

(13) همان ، ص 54- 55.

(14) کیهان و راه کهکشان ، ص 25- 26 با تلخیص.

(15) تکویر/ 1- 2.

(16) آیة اللّه ناصر مکارم شیرازى ، پیام قرآن ، ج 6، ص 33- 34.

(17) قیامت/ 8.

(18) همان ، ص 35.

(19) انفطار/ 1- 2.

(20) پیام قرآن ، ج 6، ص 35.

(21) همان ، ص 30.

(22) انفطار/ 3.

(23) تکویر/ 6.

(24) «فجرت» از ریشه «فجر» به معنى شکافتن به کار رفته که ممکن است اشاره به انفجار و برافروختگى دریاها باشد و «سجرت» از ماده تسجیر و در اصل به معنى برافروختن و به هیجان در آوردن آتش و گاه به معنى پر شدن نیز آمده است.

(25) پیام قرآن ، ج 6، ص 31- 32، با تلخیص.

(26) قیامت/ 9.

(27) دانشمندى بنام «ژولیو» می گوید : اگر فواصل اتمهاى بدن انسان از بین برود انسان با حفظ وزن ، مثلا 70 کیلویى خود ، به شکل میکروبى 70 کیلویى در خواهد آمد که تنها به وسیله میکروسکوپ قابل رویت است.

(28) گودرز نجفى ، مطالب شگفت‏انگیز قرآن ، ص 129- 131 با تلخیص.

(29) تکویر/ 6.

(30) احمد امین ، راه تکامل ، ج 3، ص 189 و گودرز نجفى ، مطالب شگفت‏انگیز قرآن ، ص 132.

(31) ژرژگاموف ، پیدایش و مرگ خورشید ، ترجمه احمد آرام ، ص 163.

(32) مطالب شگفت‏انگیز قرآن ، ص 134 با تلخیص.

(33) مهندس مهدى بازرگان ، راه بی انتها ، ص 490 و راه تکامل ، ج 3، ص 183.

(34) قمر/ 1.

(35) دکتر عبد الکریم بی آزار شیرازى ، گذشته و آینده جهان ، ص 183 از «النجوم فى سالکها» ، نقل می کند.

(36) طور/ 6- 7.

(37) تکویر/ 6.

(38) انفطار/ 3.

(39) عبد الرزاق نوفل ، القرآن و العلم الحدیث ، ص 163- 167.

(40) دخان/ 10.

(41) احمد محمد سلیمان ، القرآن و العلم ، ص 68- 71.

(42) محمد سامى محمد على ، الاعجاز العلمى فى القرآن الکریم ، ص 35، دار المحبة ، دمشق.

(43) قمر/ 1.

(44) قیامت/ 9.

(45) براى اطلاعات بیشتر در مورد شق القمر و مسایل علمى آن ر. ک : تفسیر نمونه ، ج 23، ص 12- 19.

(46) ر. ک : پیام قرآن ، ج 6، ص 24- 25.

(47) دخان/ 10.

(48) ر. ک : پیام قرآن ، ج 6، ص 25- 27 و نیز تفسیر کبیر فخر رازى ، ج 27، ص 242 و نیز روح المعانى ، ج 25، ص 107 و بحار الانوار ، ج 52، ص 209 و درّ المنثور ، ج 6، ص 29.

 

منابع :

کتاب «پژوهشى در اعجاز علمى قرآن»؛ ص 206

عمر زمین از نظر قران
5.0
out of
5
(
2
) votes

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی

کاربران آنلاین : 5,470