ضرب المثل ما درون را بنگریم و حال را در بیان اهمیت اخلاص و توجه به روح عبادت به کار می رود.

زمینه پیدایش

دید موسی یک شبانی را به راه * کاو همی گفت ای خدا و ای اله تو کجایی تا شوم من چاکرت * چارقت دوزم کنم شانه سرت جامه ات شویم شپش هایت کُشم * شیر پیشت آورم ای محتشم دستکت بوسم ، بمالیم پایکت * وقت خواب آیم بروبم جایکت ای فدای تو همه بزهای من * ای به یادت هی هی و هیهای من ای نمط بیهوده می گفت آن شبان * گفت موسی با کیست این فلان؟ گفت با آن کس که ما را آفرید * این زمین و چرخ از او آمد پدید گفت موسی ، های! بس مدبّر شدی * خود مسلمان ناشده کافر شدی این چه ژاژ است و چه کفر است و فُشار * پنبه ای اندر دهان خود فشار گند کفر تو جهان را گَنده کرد * کفر تو ، دیبای دین را ژنده کرد چارق و پاتابه ، لایق مر تو راست * آفتابی را چنین ها کی رواست گر نبندی زین سخن تو حلق را * آتشی آید بسوزد خلق را شیر او نوشد که در نشو و نماست * چارق او پوشد که او محتاج پاست گفت ای موسی دهانم دوختی * وز پشیمانی تو جانم سوختی جامه را بدرید و آهی کرد و تفت * سر نهاد اندر بیابان و برفت وحی آمد سوی موسی از خدا * بنده ما را ز ما کردی جدا تو برای وصل کردن آمدی * نی برای فصل کردن آمدی ما برون را ننگریم و قال را * ما درون را بنگریم و حال را چون که موسی این عتاب از حق شنید * در بیابان از پی چوپان دوید عاقبت دریافت او را و بدید * گفت مژده ده که دستوری رسید(1)ضرب المثل ما درون را بنگریم و حال را در ایرناکضرب المثل ما درون را بنگریم و حال را در ایرناک

 

پیامها

ارزش اعمال ما نزد خداوند ، به اخلاص و صدق و صفای درونی است. کاربرد : در بیان اهمیت اخلاص و توجه به روح عبادت به کار می رود.

 

ضرب المثل های هم مضمون

از اشهد فصیح ، بِهْ است اَسهَد بلال

از علی آموز اخلاص عمل

اول سلمان شو ، بعد مسلمان شو

سخن کز بهر حق گویی ، چه عِبرانی چه سِریانی.(2)

 

اشعار هم مضمون

طاعت آن نیست که بر خاک نهی پیشانی * صدق پیش آر که اخلاص به پیشانی نیست(3) (سعدی)

 

ریشه های قرآنی حدیثی

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) : «اَخْلِصُوا اَعْمالَکُمْ للهِ ، فَاِنَّ اللهَ لا یَقْبَلُ اِلاّ ما خَلَصَ لَهُ؛ اعمال خود را برای خدا خالص گردانید؛ زیرا خداوند نپذیرد مگر آنچه را برای او خالص باشد».(4)

رسول خدا(صلی الله علیه وآله) : «اِنَّ الله تَبارک وَ تَعالی لا یَنْظُر الی صُورَکُم و لا اِلی اَموالِکم ولکنْ یَنْظُرُ الی قُلُوبِکُمْ اَعْمالِکُم؛ خداوند تبارک و تعالی به چهره ها و دارایی های شما نمی نگرد ، بلکه به دل ها و کرده های شما می نگرد».(6)

امام علی(علیه السلام) : «لَیْسَتِ الصَّلاةُ قِیامَکَ وَ قُعُودَکَ ، اِنَّما الصَّلاةُ اِخْلاصُکَ و اَنْ تُریدَ بِها اللهَ وَحدَهُ؛ نماز به قیام و قعود تو نیست ، بلکه نماز آن است که از روی اخلاص و تنها از روی خداخواهی باشد».(5)

 

لغات
  • چارقت : کفش ، پای افزار
  • فُشار : هذیان ، سخن بیهوده
  • پاتابه : پای افزار ، کفش
  • چنین ها : این گونه

 

پی نوشت ها :

1. حسن ذوالفقاری ، داستان های امثال ، تهران ، مازیار ، 1385، چ 2، ص 891.

2. غلامرضا حیدری ابهری ، حکمت نامه پارسیان ، قم ، نشر جمال ، 1385، چ 1، ص 57.

3. همان.

4. متقی هندی ، کنز العمال ، ترجمه : صفوة السقا ، بیروت ، مؤسسه الرسالة ، 1389 هـ.ق ، چ 1، ح 5258.

5. ابن ابی الحدید ، شرح نهج البلاغه ، ترجمه : محمد ابوالفضل ابراهیم ، بیروت ، دار احیاء التراث ، 1385، چ 2، ج 1، ص 325.

6. شیخ طوسی ، امالی طوسی ، قم ، مؤسسه بعثت ، 1414 هـ.ق ، چ 1، ص 536.


منبع مقاله : مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما

این مطلب مفید بود؟
ضرب المثل ما درون را بنگریم و حال را
5.0
out of
5
(
1
) votes
(0 رای)
0%

نوشتن نظرات

توجه : ارسال پیام های توهین آمیز به هر شکل و با هر ادبیاتی دور از فرهنگ ایرانی ما است لذا از ارسال اینگونه پیام ها جدا خودداری فرمایید.


تصویر امنیتی

کاربران آنلاین : 1,580